پمپهای کفکش از ابزارهای پرکاربرد در مدیریت آبهای سطحی و فاضلاب هستند و این پمپها که به صورت غوطهور کار میکنند و برای تخلیه سریع آب از چاههای کمعمق، زیرزمینها، استخرها، کارگاهها و حتی سیستمهای فاضلاب خانگی و صنعتی طراحی شدهاند، اما یکی از مشکلات رایجی که کاربران با آن مواجه میشوند و افزایش ناگهانی یا تدریجی مصرف جریان برق یا همان «آمپر کشیدن» است و این مسئله نه تنها باعث افزایش هزینه برق میشود بلکه میتواند پیشدرآمدی برای گرمای بیش از حد موتور، قطع مکرر فیوز و در نهایت سوختن سیمپیچ و خرابی کامل پمپ باشد.
آمپر کشیدن بیش از حد معمولاً به معنای آن است که موتور برای انجام کار همان مقدار، انرژی بیشتری از شبکه میکشد و این پدیده اغلب با علائمی مانند صدای غیرعادی، لرزش، داغ شدن بدنه پمپ یا کاهش بازدهی همراه است.
دلایل مکانیکی اصلی آمپر کشیدن پمپ کف کش
- یکی از شایعترین علل، گرفتگی پروانه و مسیرهای ورودی و خروجی است و پمپهای کفکش اغلب با آبهای حاوی شن، ماسه، لجن، برگ یا حتی پارچه و پلاستیک سروکار دارند و وقتی این ذرات در پروانه (impeller) یا محفظه ورودی گیر کنند مقاومت مکانیکی افزایش پیدا میکند، موتور برای چرخاندن پروانه باید تلاش بیشتری کند و در نتیجه جریان بیشتری میکشد و این گرفتگی گاهی تدریجی است و ابتدا فقط با کمی کاهش آبدهی همراه میشود اما به مرور به آمپر بالا و حتی قفل کامل پروانه منجر میگردد.
- دلیل مکانیکی دیگر خرابی یا سایش بلبرینگها (یاتاقانها) است و بلبرینگها وظیفه کاهش اصطکاک در چرخش شفت را بر عهده دارند، با گذشت زمان به ویژه در محیطهای مرطوب و پر از ذرات این قطعات سایش میبینند و گریپاژ میکنند یا حتی روغنکاریشان ناکافی میشود در نتیجه مستقیم آن افزایش مقاومت چرخشی و کشش آمپر بیشتر است، در موارد پیشرفته این مشکل با صدای جیغ مانند یا لرزش شدید همراه میشود.
- گاهی نیز سفت شدن شفت یا گیر کردن روتور رخ میدهد و این حالت میتواند به دلیل عدم هممحوری روتور و استاتور، خمیدگی جزئی شفت یا ورود ذرات ریز بین روتور و بدنه ایجاد شود و در چنین شرایطی موتور مجبور است با نیروی بیشتری کار کند تا روتور را به حرکت درآورد.
دلایل الکتریکی و برقی آمپر کشیدن پمپ کف کش
مشکلات الکتریکی هم سهم مهمی در این مسئله دارند، ولتاژ نامناسب یا افت ولتاژ یکی از عوامل کلیدی است و وقتی ولتاژ شبکه کمتر از حد استاندارد (مثلاً زیر ۲۲۰ ولت در سیستم تکفاز) باشد موتور برای تولید همان گشتاور جریان بیشتری از سیمپیچها میکشد و این مشکل در مناطق روستایی، شبکههای قدیمی یا زمانهای پیک مصرف برق بسیار شایع است، نوسان ولتاژ نیز همین اثر را دارد و باعث گرم شدن سریع سیمپیچها میشود، آسیب به سیمپیچ موتور یا کاهش عایقبندی آن دلیل دیگری است و ورود تدریجی رطوبت، گرمای مداوم یا حتی ضربههای مکانیکی میتواند عایق سیمپیچها را ضعیف کند در نتیجه مقاومت الکتریکی کاهش یافته و جریان بیشتری عبور میکند، در پمپهای تکفاز، خرابی خازن راهانداز یا دائمی نیز باعث میشود موتور با آمپر بالا کار کند یا حتی نتواند به سرعت نامی برسد.
در پمپهای سهفاز چرخش معکوس پروانه به دلیل اشتباه در سیمکشی فازها مشکل رایجی است و در این حالت پمپ آب را به خوبی پمپ نمیکند اما موتور همچنان تحت بار قرار دارد و آمپر بالایی میکشد و تشخیص این مسئله معمولاً با کاهش شدید آبدهی و صدای غیرعادی همراه است.
عوامل عملیاتی و نصب نادرست
- کارکرد خشک (dry running) یکی از خطرناکترین و در عین حال قابل پیشگیریترین دلایل است، پمپهای کفکش برای خنک شدن به سیال اطراف خود وابسته هستند و وقتی سطح آب پایین میآید و پمپ بدون آب کار کند تمام انرژی ورودی به گرما تبدیل میشود و این گرما سریعاً آببندها (مکانیکال سیل) را خراب کرده و اجازه میدهد آب یا رطوبت به داخل موتور نفوذ کند نتیجه آن افزایش شدید آمپر و سوختن سیمپیچ است.
- پمپاژ سیال نامناسب نیز تأثیرگذار است و پمپ کفکش عمدتاً برای آب نسبتاً تمیز یا با ذرات کم طراحی شده است، پمپاژ آب بسیار غلیظ، لجن سنگین یا سیال با ویسکوزیته بالا فشار بیشتری به پروانه وارد میکند، همینطور کارکرد در هد (ارتفاع) غیرمجاز چه خیلی کم (که باعث جریان بیش از حد و بار هیدرولیکی نامتعادل میشود) و چه خیلی زیاد میتواند موتور را تحت فشار قرار دهد.
- لولهکشی نامناسب مانند استفاده از لوله خروجی با قطر کوچکتر از استاندارد یا طول زیاد بدون توجه به افت فشار، مقاومت هیدرولیکی را بالا میبرد و تغییر سایز لوله بعد از نصب اولیه نیز اغلب نادیده گرفته میشود اما تأثیر مستقیمی روی آمپر دارد، علاوه بر این نشتی آب به داخل موتور از طریق آببند معیوب، عایق سیمپیچها را خراب کرده و مقاومت الکتریکی را کاهش میدهد که مستقیماً به کشش آمپر بیشتر منجر میشود.
راهحلهای عملی و گام به گام
- رفع مشکل آمپر کشیدن نیازمند رویکرد سیستماتیک است، ابتدا همیشه پمپ را خاموش کنید و برق را قطع نمایید و با احتیاط کامل آن را از محل نصب خارج کنید، از ابزارهای ایمنی مانند دستکش عایق و آمپرمتر استفاده کنید.
- برای گرفتگیها، پروانه و محفظه ورودی را به دقت تمیز کنید و در بسیاری موارد شستشو با آب تحت فشار یا باز کردن پروانه (طبق دستورالعمل سازنده) مشکل را حل میکند و نصب فیلتر یا سبد مکش در ورودی میتواند از تکرار جلوگیری کند.
- در صورت مشکوک بودن به بلبرینگ پمپ را به تعمیرکار متخصص بسپارید، تعویض بلبرینگ معمولاً هزینهبر اما ضروری است و باید با قطعات اصلی یا همکیفیت انجام شود و روغنکاری منظم در مدلهایی که امکان آن وجود دارد عمر این قطعات را طولانی میکند.
- برای مشکلات برقی ابتدا ولتاژ ورودی را با مولتیمتر اندازهگیری کنید و اگر افت ولتاژ وجود دارد از استابلایزر یا ترانس مناسب استفاده کنید، سیمکشی را بررسی کنید و از کابل با سطح مقطع کافی (طبق توان پمپ) اطمینان حاصل نمایید و در پمپهای تکفاز خازن را تست و در صورت نیاز تعویض کنید، برای سهفاز ترتیب فازها را چک کنید گاهی فقط جابجایی دو فاز کافی است.
- برای جلوگیری از کارکرد خشک نصب فلوتر (شناور) یا سوئیچ سطح یکی از بهترین راهحلهاست، این وسیله پمپ را وقتی سطح آب به حداقل رسید خاموش میکند همچنین استفاده از رله حرارتی یا محافظ موتور (overload relay) که بر اساس جریان تنظیم شود از آسیب در صورت آمپر بالا جلوگیری میکند.
- اگر نشتی آب به موتور مشکوک است آببند را بررسی و تعویض کنید و در موارد پیشرفته ممکن است نیاز به سیمپیچی مجدد موتور باشد که باید توسط تعمیرکار مجرب انجام شود، همیشه قبل از راهاندازی مجدد پمپ را در آب تست کنید و آمپر مصرفی را با مقادیر پلاک پمپ مقایسه نمایید.
- در مواردی که لولهکشی مشکلساز است قطر و طول لوله را با مشخصات سازنده تطبیق دهید، گاهی نصب یک شیر تنظیم جریان (gate valve) روی خروجی کمک میکند تا بار هیدرولیکی را کنترل کنید.
نکات پیشگیری و نگهداری بلندمدت
بسیاری از مشکلات آمپر کشیدن با نگهداری پیشگیرانه قابل جلوگیری هستند و سرویس دورهای هر شش ماه یکبار شامل تمیزکاری، چک آببندها، بلبرینگها و اندازهگیری آمپر در حالت عادی توصیه میشود، پمپ را دقیقاً مطابق با هد و دبی مورد نیاز انتخاب کنید و خرید پمپ قویتر از نیاز همیشه راهحل نیست و حتی میتواند مشکلساز شود، در محیطهای پر از ذرات از مدلهای لجنکش با پروانه باز استفاده کنید، کابل برق پمپ را به درستی آببندی کنید تا رطوبت وارد نشود و در نهایت به علائم اولیه مانند افزایش جزئی قبض برق، صدای غیرعادی یا کاهش آبدهی توجه کنید تا مشکل قبل از گسترش حل شود، آمپر کشیدن پمپ کفکش مسئلهای جدی اما اغلب قابل حل است و با درک دلایل مکانیکی، الکتریکی و عملیاتی و اقدام بهموقع میتوان از هزینههای سنگین تعمیر یا تعویض جلوگیری کرد و اگر مشکل پیچیده به نظر میرسد یا دسترسی به قطعات دشوار است مشورت با تکنسین متخصص بهترین گزینه است، نگهداری درست نه تنها عمر پمپ را افزایش میدهد بلکه عملکرد مطمئن و اقتصادی آن را تضمین میکند.